Roczne rozliczenie składki zdrowotnej — dopłata czy zwrot (termin 20 maja)

Co miesiąc wpłacasz składkę zdrowotną razem z resztą ZUS-u — i przez cały rok traktujesz ją jak stałą, zamkniętą sprawę. Tymczasem to, co płacisz miesięcznie, to w praktyce tylko zaliczka. Raz w roku, po jego zakończeniu, trzeba policzyć, ile składka powinna wynieść od Twojego faktycznego rocznego wyniku — i porównać to z sumą wpłat, które już poszły do ZUS.

Ten artykuł dotyczy właśnie tego przeliczenia, nie miesięcznego liczenia składki (o tym, jak liczy się ją co miesiąc na skali, liniowym i ryczałcie, pisaliśmy w osobnym artykule). Tu interesuje nas wynik na koniec roku: dopłata czy zwrot, kto się w ogóle rozlicza i do kiedy trzeba to zrobić.

Na czym polega roczne rozliczenie

Przez cały rok płacisz składkę zdrowotną liczoną od bieżącego, miesięcznego dochodu (na skali i liniowym) albo od stałej kwoty zależnej od progu przychodu (na ryczałcie). Po zakończeniu roku robi się jedno zbiorcze przeliczenie: od całego rocznego dochodu (skala, liniowy) albo całego rocznego przychodu (ryczałt) liczy się, ile składka powinna wynieść łącznie za cały rok. Tę kwotę porównuje się z sumą tego, co realnie wpłynęło do ZUS w miesięcznych ratach.

Wynik jest zawsze jeden z dwóch:

• wpłaciłeś za mało → dopłata różnicy,
• wpłaciłeś za dużo → nadpłata, czyli zwrot.

Kogo dotyczy rozliczenie roczne

Obowiązek dotyczy przedsiębiorców, którzy w rozliczanym roku podlegali ubezpieczeniu zdrowotnemu i rozliczali się na skali podatkowej, podatku liniowym albo ryczałcie ewidencjonowanym. Karta podatkowa ma inne zasady i tego rodzaju rozliczenia rocznego nie zna.

Rozliczenie robi też ten, kto zawiesił albo zakończył działalność w trakcie roku, o ile choćby przez jeden dzień podlegał w tym czasie ubezpieczeniu zdrowotnemu — i ten, kto rozpoczął działalność na początku kolejnego roku i rozlicza się na zasadach ogólnych. Zwolnieni z obowiązku są ci, którzy przez cały rozliczany rok mieli zawieszoną działalność.

Skala i liniowy — od rocznego dochodu

Na skali i liniowym mechanizm jest analogiczny do tego, jak liczy się składka co miesiąc — tylko od danych za cały rok zamiast za pojedynczy miesiąc:

• skala: roczna składka to 9% rocznego dochodu, z rocznym minimum liczonym od minimalnego wynagrodzenia,
• liniowy: roczna składka to 4,9% rocznego dochodu, z tym samym typem minimum.

Sumę tak wyliczonej rocznej składki porównuje się z sumą wpłaconych zaliczek miesięcznych — różnica to dopłata albo zwrot.

Ryczałt — od rocznego przychodu i faktycznego progu

Na ryczałcie w trakcie roku płacisz jedną z trzech stałych kwot miesięcznych, zależną od progu przychodu, w którym się akurat znajdujesz. Problem w tym, że próg przychodu na cały rok poznajesz dopiero po jego zakończeniu — a w trakcie roku mógł się on zmienić (np. przychód przekroczył 60 000 zł w sierpniu). Roczne rozliczenie liczy składkę od faktycznego progu za cały rok i porównuje ją z sumą wpłat, które opierały się na bieżącej, często niższej stawce z wcześniejszych miesięcy.

Kiedy wychodzi dopłata, a kiedy zwrot

Dopłata pojawia się najczęściej, gdy w trakcie roku dochód (albo próg przychodu na ryczałcie) rósł — miesięczne zaliczki liczone od niższej bazy z początku roku okazują się sumarycznie za niskie wobec pełnego roku.

Zwrot pojawia się w odwrotnej sytuacji — np. gdy rok zaczął się mocnym kwartałem (wysokie zaliczki), a potem dochód spadł, albo gdy firma przez część roku była zawieszona.

Termin: 20 maja

Roczne rozliczenie składki zdrowotnej za dany rok składa się razem z dokumentem rozliczeniowym za kwiecień kolejnego roku, w terminie do 20 maja. To inny termin niż roczne zeznanie PIT (30 kwietnia) — łatwo je pomylić, ale to dwie osobne daty i dwa osobne obowiązki.

Jeśli z rozliczenia wynika dopłata, wpłacasz ją razem ze składką za kwiecień, w tym samym terminie do 20 maja. Jeśli wynika nadpłata, ZUS przygotowuje wniosek o zwrot (formularz RZS-R) i udostępnia go na koncie płatnika — trzeba go sprawdzić, wskazać rachunek bankowy i odesłać w terminie wskazanym przez ZUS, żeby zwrot rzeczywiście trafił na konto (w przeciwnym razie nadpłata zostaje zaliczona na poczet przyszłych składek).